 |
Muziek aan/uit |
|
Muziek aan/uit |
Robert Burns
Robert Burns, Schotlands nationale dichter, had veel typerende kenmerken, één ervan was echter de trots over zijn nationale erfenis en zijn liefde voor de schotse geschiedenis. Dit vind je terug in zijn gedichten en liederen. Na het succes van de publicatie van de Kilmarnock editie van zijn werken, ging hij op een toer door Schotland en na een bezoek aan Bannockburn schreef hij de toespraak van Bruce aan zijn troepen voor het gevecht. Dit noemt natuurlijk ‘Scots Wha Hae’ en was lang het nationale volkslied van Schotland voordat het Flower of Scotland geworden is.
Toen hij in Edinburgh op bezoek was ontmoette hij de katholieke Bisschop John Geddes en hij was zo ingenomen met deze ontmoeting dat hij het gedicht ‘Lament to Mary’ schreef. Dit gedicht ging over Mary, koningin der Schotten, de laatste katholieke vorst van Schotland en haar tragische dood. Geddes was verantwoordelijk voor het verspreiden van de werken van Burns bij de Schotse seminaries in Europa.
Het is nu 300 jaar geleden dat de Vereniging van Parlementen plaats vond. Hoe Robert Burns hierover dacht vinden we terug in zijn gedicht ‘Farewell to a’our Scottish Fame’ soms ook bekend als ‘Parcel of Rogues in a Nation’.
Deze handeling was zo onpopulair bij het gewone Schotse volk dat men er een speciale tartan voor gemaakt heeft, deze heeft de naam “Caledonian” meegekregen en werd gedragen als protest door de mensen die niet akkoord waren met de “Vereniging”.
Terry Burns
Such a parcel of rogues in a Nation.
What force or guile could not subdue
Thro’ many warlike ages
That treason thus could sell us
My auld grey head had lien in clay
Wi’ Bruce and loyal Wallace
But pith and power till my last hour
I’ll make this declaration
We were bought and sold for English gold
Such a parcel of rogues in a Nation
Biografie
Hij
werd geboren in Alloway, Ayrshire, Schotland
in een arme boerenfamilie. Zijn ouders zorgden ervoor dat hij een goede
opleiding kreeg toen hij jong was.
Burns was vrijmetselaar, hij werd op 4 juli 1781
ingewijd in de St. David Lodge in
Talborlton en geldt als een van de meest
illustere en vereerde van de Schotse vrijmetselaars. Burns' reputatie als
rokkenjager en drinkebroer staat haaks op de idealen van de Vrijmetselarij, die
in die tijd in Schotland bijzonder
populair was als plaats om sociale contacten te leggen: Burns had zijn
aanstelling als belastingambtenaar eraan te danken en het feit dat zijn loge hem
in 1787 tot 'Poet Laureate' uitriep
schiep waarschijnlijk verplichtingen tot het schrijven van
poëzie waarin de deugden van de
broederschap werden bezongen.
Hij begon met het schrijven van poëzie in
1783, en gebruikte een traditionele stijl
en het Ayrshire dialect van het Schots.
De gedichten werden lokaal goed
ontvangen, en werden in 1786 onder de
naam Poems, Chiefly in the Scottish dialect uitgegeven door een drukkerij in
Kilmarnock. Hierdoor werd hij beroemd in
Schotland en als gevolg hiervan bracht hij een aantal jaren door in
Edinburgh.
Auld Lang Syne kan vertaald worden
met ‘lang geleden’ of ‘vervlogen tijden’. Burns schreef naar eigen zeggen de
tekst op uit de mond van een Schotse man en bewerkte het op de manier van oude
Schotse balladen. Hij leverde er ook een melodie
bij, al is dat niet de melodie die nu
gebruikt wordt. Deze melodie is
wereldwijd bekend, ook in niet-Engelstalige landen, en is over het algemeen
bekender dan de tekst.
Traditioneel wordt het lied gezongen bij
de overgang van het oude naar het nieuwe jaar, in
Schotland Hogmanay. De
zangers staan daarbij in een kring;
tijdens het eerste couplet houden zij
elkaars hand vast, bij het tweede worden de armen in elkaar gehaakt en bij het
derde beweegt de kring zich achtereenvolgens naar binnen en naar buiten. Met de
emigratie van Schotten naar andere
Engelstalige landen werd het lied, en
daarmee ook de traditie, meegenomen.
Het lied is melancholiek van aard en
wordt, ook bij andere gelegenheden dan Nieuwjaar, wel gebruikt als
afscheidslied. De tekst verwijst naar de herinneringen aan oude tijden, waaraan
men gezamenlijk terugdenkt onder het genot van een goed glas.
Hij schreef Auld Lang Syne in de 10 km buiten de stad Dumfries gelegen Ellisland
Farm. Zijn faam bracht verder geen geld met zich mee, en hij zag zich in
1788 genoodzaakt terug te gaan naar de
boerderij. Hij bouwde er een woonhuis en probeerde nieuwe landbouwmethoden te
introduceren. Zijn pogingen mislukten en hij verhuisde naar Dumfries om daar
commies te worden. In 1789 ging hij voor
de regering werken op de afdeling Douane
en Heffingen.
Hij overleed op 37-jarige leeftijd door hartproblemen en werd begraven op de
begraaf-plaats van de rode zandstenen St. Michael's Church bij zijn woonplaats.
Burns supper
Op zijn verjaardag, die nog jaarlijks door Schotten over de hele wereld gevierd
wordt, Burns Supper, wordt traditioneel een haggis geserveerd, die ceremonieel
onder begeleiding van doedelzakmuziek
naar de tafel wordt gedragen. Ook de ode
'To a haggis' wordt bij deze gelegenheid meestal gereciteerd.
Burns Supper is het jaarlijkse diner dat gegeven wordt ter ere van het leven en
de poëzie van de Schotse
dichter Robert Burns. Hij schreef talloze
gedichten, waaronder “Auld Lang Syne”,
dat op Hogmanay en andere oud- en nieuwvieringen over de hele wereld wordt
gezongen. De Burns suppers worden over het algemeen gegeven op of rond 25
januari ("Burns Night"), de verjaardag van Robert Burns, maar kunnen in principe
het hele jaar door gehouden worden.
Burns suppers worden het meest in Schotland
gehouden, maar je ziet ze overal waar Schotse verenigingen en expats zijn of
liefhebbers van de gedichten van Robert
Burns.
De eerste van deze diners werd gegeven in Ayrshire aan het eind van de 18de eeuw
door vrienden van Burns ter nagedachtenis van zijn sterfdag op 21 juli. Hoewel
de datum verplaatst is naar 25 januari, zijn ze een jaarlijks terugkerende
gelegenheid.
Burns suppers kunnen zowel formeel als informeel zijn, maar bovenal moeten ze
het vermaak dienen. Het enige wat formele en informele Burns suppers in ieder
geval gemeen hebben is haggis, Schotse whisky en misschien een of twee
gedichten. Formele diners worden gegeven
door organisaties als vrijmetselaarsloges of St. Andreas-sociëteiten. Deze
bijeenkomsten worden gehouden volgens een vast schema.
Programma van een Burns supper
Begin van de avond: De gasten verzamelen zich zoals bij iedere informele
bijeenkomst.
De gastheer verwelkomt iedereen en geeft eventueel uitleg over de bijeenkomst.
Iedereen wordt aan tafel genodigd en het diner wordt voor geopend verklaard. Als
iedereen aanzit word de Selkirk Grace uitgesproken.
The Selkirk Grace
Some hae meat and canna eat, (Menig rijke heeft de dokter het vlees verboden,)
And some wad eat that want it; (menig arme mist het dagelijks node,)
But we hae meat, and we can eat, (Wij hebben vlees en kunnen het ook eten,)
Sae let the Lord be thankit. (de schepper dank te zeggen zij dus nooit
vergeten.)
Het diner begint met soep. Normaal gesproken wordt er een schotse soep
geserveerd, zoals Scotch Broth, aardappel soul
of Cock-a-Leekie.
Binnenkomst van de Haggis
Iedereen gaat staan als het hoofdgerecht wordt binnen gebracht. Dit is altijd
een Haggis op een groot bord. Dit bord wordt gedragen door de kok en
voorafgegaan door een doedelzakspeler. Het gevolg wordt gesloten door de drager
van twee whiskyflessen gedragen in de vorm
van een saltire. De gastheer, of misschien een gast met
talent, draagt de Adress To a Haggis
voor.
Address To a Haggis
Fair fa' your honest, sonsie face, (sonsie = cheeky)
Great chieftain o' the puddin-race! (aboon = above)
Aboon them a' ye tak your place,
Painch, tripe, or thairm:
Weel are ye wordy o' a grace
As
lang's my arm.
The groaning trencher there ye fill,
Your hurdies like a distant hill, (hurdies = hips)
Your pin wad help to mend a mill
In time o' need,
While thro' your pores the dews distil
Like amber bead.
His knife see rustic Labour dicht, (dicht = wipe)
An' cut you up wi' ready slicht, (slicht = skill)
Trenching your gushing entrails bricht,
Like ony ditch;
And then, O what a glorious sicht,
Warm-reekin, rich! (reeking = steaming)
Then, horn for
horn, they stretch an' strive:
Deil tak the hindmaist! on they drive, (deil = devil)
Till a' their weel-swall'd kytes belyve, (swall'd=swollen, kytes = bellies,
belyve = soon)
Are bent like drums;
Then auld Guidman, maist like to rive, (rive = tear, ie burst)
"Bethankit" hums.
Is there that o're
his French ragout
Or olio that wad staw a sow, (olio = olive oil, staw = make sick)
Or fricassee wad mak her spew
Wi' perfect scunner,
Looks down wi' sneering, scornfu' view
On
sic
a dinner?
Poor devil! see him ower his trash,
As feckless
as a wither'd rash,
His spindle shank, a guid whip-lash,
His nieve a nit; (nieve = fist, nit = louse's egg, ie. tiny)
Thro' bloody flood or field to dash,
O how unfit!
But mark the Rustic, haggis fed,
The trembling earth resounds his tread.
Clap in his wallie nieve a blade, (wallie
= mighty, nieve = fist)
He'll mak it whistle;
An' legs an' arms, an' heads will sned, (sned = cut off)
Like taps o' thristle.
Ye Pow'rs wha mak mankind your care,
And dish them out their bill o' fare,
Auld Scotland wants nae skinkin ware(skinkin ware = watery soup)
That jaups in luggies; (jaups = slops about, luggies = two-handled continental
bowls)
But, if ye wish her gratefu' prayer,
Gie her a haggis!
Wanneer dit gedicht met voldoende
dramatiek en humor wordt voorgedragen, zal de spreker bij de zin His knife see
rustic Labour dicht, zijn mes pakken en scherpen. Wanneer hij de woorden An' cut
you up wi' ready slicht uitspreekt, steekt hij het mes in de Haggis en snijdt
hij hem van boven tot onder open. Wanneer dit deel van de ceremonie op de juiste
manier wordt uitgevoerd, is dit een van de
hoogtepunten van de avond.
Wanneer de ode aan de haggis is
uitgesproken wordt er met de kok en overige aanwezigen met whisky een toost op
de haggis gebracht. Het gezelschap kan dan van het hoofdgerecht genieten dat
bestaat uit haggis, geserveerd met aardappelpuree en gepureerde koolraap
(tatties and neeps)
Het hoofdgerecht word gevolgd door een nagerecht zoals cranachan of Tipsy Laird
(sherry trifle) en het diner word afgesloten met kaas en havermoutcrackers.
Vanszelfsprekend wordt alles weg gespoeld met ‘levenswater’ (uisge beatha) –
Schotse whisky.
Als het diner het stadium van de koffie heeft bereikt is het tijd voor de toast
en de speaches. Deze zijn als volgt
1. Op het staatshoofd
2. Immortal memmory. In dit in memoriam wordt verteld over het leven van Robert
Burns en over zijn gedichten. Dit kan een
zeer serieuze lezing zijn of een luchtig verhaal. De spreker dient zich ter
degen voor te bereiden op het gezelschap
waar hij voor spreekt. Het moet immers onderhoudend zijn.
3. Toast to the lassies. Bij deze toast op de
vrouw, altijd door een man uitgesproken, werd vroeger de gastvrouw
bedankt die de maaltijd had voorbereid. Tegenwoordig wordt hier op humoristische
wijze een visie weergegeven op de vrouw.
De heren drinken op de gezondheid van de dames.
4. Reply to the toast to the lassies. HIer geeft
een van de dames in het gezelschap
antwoord op de eerder uitgesproken dronk en haar visie weer op de man. De
dames drinken op de gezondheid van de heren.
5. Overige toasts en tafelredes. Aangezien Schotten in het buitenland als eerste
toast een dronk hebben uitgebracht op het staatshoofd van het land waar zij zich
begeven, zullen zij hier een toast
uitspreken op het land waar zij zijn en waar zij vandaan komen (toast on two
lands), maar er is hier geen vaste lijst van onderwerpen. Ook kan hier een toast
worden uitgebracht op diegene die dit diner hebben mogelijk gemaakt en die
hun
bijdragen hebben geleverd. Dit kunnen zijn de kok en het
bedienend personeel, de piper en
zij die de Adres to the hagis en de Immortal memmory hebben opgeleverd.
6. Zang en dans. Als laatst kunnen er
gedichten van Burns worden voorgedragen
en liederen van Burns worden gezongen of bestaat de mogelijkheid om te dansen.
7. Sluiting. Bij de sluiting word iedereen gevraagd om op te staan en Auld Lang
Sign te zingen.
Schotse folksongs
Robert Burns, de bard van Caledonië, is
niet alleen de bekendste Schotse dichter
maar tevens meester van de Engelstalige folk.
Overal ter wereld worden zijn liedjes gezongen door zowel leken als
gerenommeerde folkzangers. Van 1787 tot
zijn dood werkte Burns, pro deo, aan het verzamelen, reconstrueren,
componeren en dichten van Schotse
folksongs voor resp. "The Scots Musical
Museum" en George
Thomson's "Select Collection of Original
Scottish Airs". Liefde, drank, noeste
arbeid, kameraadschap, vaderlandsliefde en schuine praat, alles komt in deze
verzameling liedjes aan de orde. Met betrekking tot de uitvoering was Burns
resoluut: duidelijkheid en eenvoud, dus geen
vibrato en geen ingewikkelde harmonieën.
www.robertburns.org
Werken:
Poems, Chiefly in the Scottish Dialect ( 1786;
1794 ).
The Scots Musical
Museum (
1783-1803 ). Six Volumes.
Collaboration with James Johnson. New edition in two volumes with an
introduction by James Low. Amadeus Press, 1991.
A Select Collection of Original Scottish Airs (
1793-1818 ). Five Volumes.
Tam O' Shanter ( 1795 ).
The Cotters Saturday Night ( 1795 ).
The Jolly Beggars ( 1799 ).
Revised: januari 06, 2009